Bij het akoestisch ontwerp voor Casa da Musica in Porto stuitte DHV op de behoefte aan een nieuwe parameter voor de podiumakoestiek. In samenwerking met de TU in Eindhoven is die nieuwe parameter onderzocht in Nederlandse concertzalen.
De grote concertzaal van Casa da Musica te Porto, in gebruik genomen in 2005, heeft twee grote glasvlakken aan de kopse kanten van de zaal. Vanwege deze transparante vlakken stond DHV indertijd voor de opgave om ook een doorzichtige klankkaatser te ontwerpen. Dat werd een niet-alledaagse oplossing: een groot kussen dat, zwevend boven het orkest, het samenspel moet bevorderen. Om de werkzaamheid van zo’n klankkaatser te kunnen bepalen, werden tal van geluidsmetingen verricht. De bestaande podiumparameters bleken echter onvoldoende informatie te geven om bijvoorbeeld het effect van de stand van de klankkaatser op de podiumakoestiek objectief te kunnen vastleggen. Dit leidde uiteindelijk tot de definitie van een nieuwe podiumparameter, die vorig jaar nader is onderzocht in Nederlandse concertzalen.
Samenspel
Het is bekend dat vroege geluidreflecties op het podium (tot circa 40 ms) van groot belang zijn voor het samenspel van een symfonieorkest. Musici letten niet alleen op de dirigent, zij bepalen de juiste timing en geluidsterkte ook op grond van wat zij horen van de andere musici, zowel binnen hun eigen instrumentgroep als van andere instrumenten. Voor de dirigent zijn die vroege reflecties onder meer van belang om alle musici goed te kunnen horen en om te bepalen of de juiste balans binnen het orkest heerst. De nieuw voorgestelde parameter LQ7-40 geeft de verhouding tussen deze vroege geluidreflecties (van 7 tot 40 ms) en de latere geluidreflecties (vanaf 40 ms), tussen de verschillende instrumentgroepen op het podium.
In de concertzaal van Casa da Musica is de parameter voor het eerst bepaald én vergeleken met de ervaring van de musici en de dirigent. Het orkest en, met name, de dirigent gaven aan duidelijk verschillen in akoestiek te kunnen waarnemen als gevolg van de stand van de klankkaatser boven het podium. Deze bevindingen sluiten aan bij de meetresultaten voor de nieuwe parameter, terwijl dat niet het geval was voor meetresultaten van de meer bekende podiumparameters. In nauwe samenwerking met de groep Architectural Acoustics van de faculteit Bouwkunde (Technische Universiteit Eindhoven) heeft DHV vervolgens de parameter verder uitgewerkt en onderzocht. In 2009 hebben studenten Bouwkunde het Nederlands Studenten Orkest gevolgd tijdens hun concerttour in Nederland. In zeven Nederlandse concertzalen, waaronder het Concertgebouw Amsterdam en de Doelen in Rotterdam, zijn metingen verricht en enquêtes onder de orkestleden afgenomen.
Podiumomgeving
Deze concertzalen verschillen niet alleen in zaalvorm en het toegepaste materiaal, maar ook qua podium en podiumomgeving. De vroege geluidreflecties worden voornamelijk bepaald door de verschillende elementen op en rond het podium: klankkaatsers, wandelementen, meubilair. De verschillen in de podiumomgeving moeten dus ook waarneembaar zijn als verschillen in podiumakoestiek en dit wordt bevestigd door de meetresultaten van de nieuwe parameter. Ook de ervaringen van de dirigent komen overeen met de meetresultaten voor de nieuwe parameter. De dirigent lijkt een voorkeur te hebben voor situaties waarbij de vroege geluidreflecties van de koperblazers in balans zijn met de vroege geluidreflecties van de houtblazers.
Van belang is natuurlijk ook dat op basis van deze nieuwe parameter de podiumomgeving verder geoptimaliseerd kan worden. De parameter verschaft namelijk meer inzicht in de verdeling en balans van de vroege geluidreflecties: tengevolge van bepaalde instrumentgroepen en ter plaatse van andere instrumentgroepen. De podia van Casa da Musica en Vredenburg Leidsche Rijn zijn met behulp van deze nieuwe parameter al geoptimaliseerd voor de podiumakoestiek.