De bouwsector heeft de afgelopen jaren al veelbelovende stappen gezet in duurzame ontwikkeling en het recyclen van bouwmaterialen.Tot op heden leiden deze ontwikkelingen echter niet tot gebouwen die op alle fronten positief bijdragen. Maar het moment om cradle to cradle (c2c) te bouwen, is nu echt daar. De markt schreeuwt om fundamentele veranderingen en de techniek is er klaar voor, vindt Michiel Visscher.
Tijdens de kredietcrisis is pijnlijk duidelijk geworden dat de huidige gebouwenvoorraad te statisch is. Verpaupering door leegstand, hoge sloop- of herstructureringskosten en afschrijving van kapitaal zijn aan de orde van de dag. In de toekomst worden de problemen alleen maar erger door bijvoorbeeld krimp, vergrijzing en het nieuwe werken. Onze gebouwenvoorraad heeft een gebrek aan flexibiliteit en demontagemogelijkheden. Dit maakt de huidige gebouwen én materialen te weinig herbruikbaar. Gebouwen verliezen hierdoor onnodig veel sneller hun waarde dan nodig en dan ooit bedoeld.
Het is tijd voor het oneindig (her)bruikbare gebouw. Dat is immers dynamisch en behoudt zijn waarde, doordat het op functionele levensduur is ontworpen. De juiste match tussen functionele en technische levensduur is veel beter voor ons natuurlijke, economische en maatschappelijke kapitaal. Door op een andere manier te ontwerpen, blijft de waarde van materialen en grondstoffen behouden.
Bekijk een gebouw als een spaarbank voor materialen. Een innovatieve manier van denken dus, die niet tot onze traditie behoort. Bouwmaterialen zijn een 'service product' en kunnen herhaaldelijk worden gebruikt in verschillende gebouwen en functies. Afval bestaat dan niet meer en kostenbesparingen en betere rendementen liggen voor het oprapen.
Dit maakt een gebouw nog niet c2c, maar het is wel de noodzakelijke eerste stap. Het is nu al mogelijk om zonder ook maar één gecertificeerd c2c-bouwmateriaal een oneindig herbruikbaar gebouw te bouwen. Als deze manier van bouwen gemeengoed is, kunnen c2c-materialen -als er meer beschikbaar zijn - huidige materialen vervangen.
Waarde toevoegen aan gebruikers en omgeving is de volgende stap naar een c2c-gebouw. Zie een gebouw als een boom. De kansen voor verdere innovaties in gezonde bouwmaterialen, hernieuwbare energie en biodiversiteit zijn talrijk.
Uitgangspunt
Dit begint met een compleet ander uitgangspunt: effectiviteit in plaats van efficiency. We moeten niet kijken wat beter (of minder slecht) kan in de huidige bouw, maar naar het functioneren van gebouwen. Dit moet het uitgangspunt worden voor ontwerp, realisatie en gebruik.
Deze denkstap is klein, maar fundamenteel verschillend met de huidige manier van denken. Zoals Michael Braungart zegt: "Als je een betere vader wilt zijn, ga je dan je kinderen minder slaan, of sla je überhaupt niet en richt je je op goed opvoeden?"
Deze effectieve aanpak heeft de potentie een enorme impuls voor onze samenleving en economie te creëren, juist in deze tijden van crisis. Economische en maatschappelijke ontwikkeling dankzij duurzame innovatie. Met een beetje energie inspireert de bouw de politieke agenda…
Het eerste cradle to cradle-gebouw wordt dan ook alleen geboren na een fundamentele 'mindshift' van alle stakeholders: opdrachtgevers, financiers, ontwerpers, managers, bouwers, toeleveranciers, gebruikers, omwonenden en lokale overheden. De sleutel ligt in het vermogen eigen belangen van individuele partijen om te vormen tot een nieuw, gezamenlijk businessmodel. Een model, waarbij de gebouwkwaliteit op lange termijn leidend en sturend is.
Technisch, juridisch en economisch is er geen enkele belemmering om deze shift te maken. We hebben alleen de wil nodig om het daadwerkelijk te doen. De uitdaging in de bouw zit vooral tussen de oren. We moeten ons bewustzijn ontwikkelen en de gevolgen van ons handelen onder ogen zien. We moeten onze creativiteit en inventiviteit aanspreken om nieuwe wegen in te slaan en de moed en volharding hebben om bestaande patronen en tradities te doorbreken. Voor mij wordt dit mooi samengevat in de ondertitel van het c2c-boek van Braungart en William McDonnough 'Remaking the way we make things'. Dit vereist visie, leiderschap en durf. Wie kan ik helpen?